Projektowanie uniwersalne

W 2007 roku norweskie Ministerstwo Ochrony Środowiska przygotowało raport tematyczny, poświęcony zagadnieniu projektowania uniwersalnego. Jego polska wersja językowa powstała we współpracy z Biurem Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. Z tego raportu (do pobrania TUTAJ) można dowiedzieć się, że „Uniwersalne projektowanie jest strategicznym podejściem do planowania i projektowania zarówno produktów jak i odpowiedniego otoczenia, mających na celu promowanie społeczeństwa włączającego wszystkich obywateli oraz zapewniającego im pełną równość oraz możliwość uczestnictwa. (…) Uniwersalne projektowanie to projektowanie produktów oraz otoczenia tak, aby były one dostępne dla wszystkich ludzi, w największym możliwym stopniu, bez potrzeby adaptacji bądź wyspecjalizowanego projektowania. 
Uniwersalne projektowanie jest strategią normatywną, dostarczającą podstaw do specyfikacji właściwości produktów i otoczenia tak, aby mogły być one użytkowane w równym stopniu przez wszystkich członków społeczeństwa. 
Wartość poszczególnych rozwiązań w uniwersalnym projektowaniu powinna być oceniana w kontekście ogólnym. W zamierzeniu, strategię tę wprowadza się w wymiarze społecznym. Powinna być ona także integralną częścią spójnych działań projektowych”.

 

Koncepcja takie projektowania została stworzona przez amerykańskiego architekta Ronalda Mace’a (1941-1998). Chorujący na polio i z tego względu nie w pełni sprawny architekt na Uniwersytecie Północnej Karoliny, na którym był wykładowcą, w 1989 roku utworzył placówkę o nazwie Center for Universal Design. Był to kluczowy moment dla promocji idei projektowania, odnoszącego się do absolutnie każdego potencjalnego użytkownika. Dzięki staraniom Mace’a waszyngtońskie budynki i największe atrakcje turystyczne, jak Kapitol czy Centrum Kennedy’ego zostały przebudowane tak, by stały się dostępne także dla osób niepełnosprawnych.

Projektowanie uniwersalne – to nie tylko tworzenie budynków czy przedmiotów z myślą o nie w pełni sprawnych użytkownikach (nie tylko niedowidzących czy starszych, ale też np. wykluczonych). Taki sposób projektowania jest też tańszy, bardziej ekonomiczny, eliminuje bowiem potrzebę późniejszego przebudowywania czy modernizowania obiektów na potrzeby niepełnosprawnych. Tu łatwo przywołać przykład warszawskich przejść podziemnych czy dworców, które dużym nakładem kosztów zostały wyposażone w windy; te wciąż się psują lub są dewastowane, co generuje kolejne koszty właściwie w nieskończoność – w przypadku obiektów, powstałych wg koncepcji projektowania uniwersalnego windy nie byłby potrzebne. Takie projektowanie jest też bardziej sprawiedliwe, równościowe: nie dyskryminuje osób o mniejszej sprawności, zmuszając ich do używania innych wejść do budynku czy innych przedmiotów niż osoby sprawne.

W koncepcji projektowania uniwersalnego sformułowano kilka jego podstawowych zasad. Ujęte w krótkie hasła brzmią:
Identyczne zastosowanie (Equitable use)
Elastyczność użycia (Flexibility in use)
Prosta i intuicyjna obsługa (Simple and intuitive)
Zauważalna informacja (Perceptible information)
Tolerancja dla błędów (Tolerance for error)
Niski poziom wysiłku fizycznego (Low physical effort)
Wymiary i przestrzeń dla podejścia i użycia (Size and space for approach and use)

Idea projektowania dla wszystkich kilka lat temu pojawiła się także w Polsce. Wiele informacji na ten temat znaleźć można na stronach internetowych Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych. Biuro we współpracy z Pełnomocnikiem Rządu do Spraw Równego Traktowania w 2010 roku zorganizowało pierwszą, a dwa lata później kolejną konferencję pt. „Projektowanie uniwersalne. Dostępność i uczestnictwo dla wszystkich”. Z obu konferencji dostępne są wszystkie materiały – nagrania wystąpień panelistów, teksty ich referatów (można się z nimi zapoznać TUTAJ). W drugiej edycji konferencji swoje wystąpienie miała m.in. prof. Ewa Kuryłowicz, pionierka idei uniwersalnego projektowania w Polsce. Jej prelekcję można pobrać STĄD.
Ponadto Biuro ma swój udział w organizacji innych konferencji, debat i spotkań, związanych z tą ideą. Np. w 2013 roku miała miejsce konferencja pt. „Projektowanie uniwersalne a społeczna odpowiedzialność biznesu”. Podczas konferencji przedsiębiorcy zostali wyposażeni nie tylko w wiedzę, ale i komplet materiałów, które miały im pomóc w zrozumieniu korzyści, płynących z wdrażania idei uniwersalnego projektowania (były to: „Space of inclusion” szkolenie e-lerningowe na temat niepełnosprawności; „Recepcja gości z obniżoną funkcjonalnością” – poradnik; E-podręcznik na temat tworzenia dostępnych dla wszystkich stron i serwisów internetowych).

Ale na tym nie koniec. 4 grudnia 2010 roku w ramach Śląskiego Zamku Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie zostało otwarte centrum badań nad projektowaniem uniwersalnym „Instytut Projektowania dla Wszystkich im. Michała Oźmina”. Twórcy tego przedsięwzięcia anonsują na swojej stronie internetowej: „Projektowanie dla Wszystkich – Design for All stawia sobie za cel podnoszenie jakości życia i otoczenia oraz stwarzanie wszystkim członkom społeczności szans udziału w różnych dziedzinach życia. Promowanie tej idei ma więc na celu przystosowywanie środowiska do potrzeb wszystkich członków społeczeństwa, także osób z dysfunkcjami, starszych, pochodzących z różnych kultur, matek z dziećmi w wózkach, czy biznesmenów z walizkami na kółkach”.
Co warto podkreślić, cieszyńska placówka należy do sieci europejskich instytucji, związanych z promowaniem idei uniwersalnego projektowania. „Od 2009 roku Zamek jest członkiem Europejskiego Instytutu Projektowania i Niepełnosprawności EIDD – Design for All Europe. Jest to federacja 23 europejskich krajów, promująca ideę podnoszenia jakości życia poprzez wdrażanie zasad Projektowania dla Wszystkich”.
W działania na rzecz promocji idei uniwersalnego projektowania zaangażowany jest także Instytut Wzornictwa Przemysłowego, którego pracownicy zajmowali się projektowaniem uniwersalnym już w latach 80. (wtedy nazywano je „wzornictwem socjalnym).

Dodaj komentarz